Ғылыми-зерттеу жұмыстары

«Астана орманы» ЖШС «А. Бөкейхан атындағы ҚазОШЗИ» ЖШС-мен бірлесіп (2010–2025)

«Астана орманы» ЖШС орман-саябақ аймағын күтіп-ұстау және дамыту қызметі бөлімінің мамандары «А. Бөкейхан атындағы ҚазОШЗИ» ЖШС ғалымдарымен бірлесіп 2010 жылдан 2025 жылға дейін бірнеше бағыт бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізіп келеді.

Екпеағаштарды орман-патологиялық тексеру

2005–2025 жылдар

Орман-патологиялық тексерулер барысында ғалымдар зиянды жәндіктердің 30-дан астам түрін анықтап, олардың тіршілік салтын және насаждениелер үшін қауіптілігін сипаттады. Бақылау жүргізу қажет доминант түрлер айқындалды: жұлдызша аралы-тоқушы, солтүстік қайың аралы, үлкен қайың миналаушы аралы, жолақты жібек көбелегі, қабыршақ көбелек, дала піліқұрты, үлкен жиде жапырақ бүргесі.

Ғалымдар доминант зиянкес түрлерін барлау және егжей-тегжейлі бақылау мерзімдерін белгіледі, онтогенез сатыларының маусымдық кездесу күнтізбелері жасалды. Астана қаласының жасыл аймағы насаждениелерін зиянкестер мен аурулардан қорғау бойынша Ұсынымдар жарық көрді.

Уақытылы жүргізілген қорғау іс-шаралары арқасында ағаш насаждениелерінің жәндіктер зақымдаған алаңдары қысқарды, тұрақтылығы артты және жасыл белдеудің сәндік көрінісі сақталды.

Орман дақылдарының күй-жағдайын, өсуін және сақталуын мониторингілеу

2010–2025 жылдар

1. Үлкен жастағы өсімдіктерді қайта отырғызу

Салбыраған қайың мен қарағайды қайта отырғызу рельефтің ерекшеліктерін және мұқият күтім жұмыстарын ескере отырып мүмкін екендігі анықталды.

Нәтиже: қайың мен қарағайды қайта отырғызу бойынша ұсынымдар жасалды.

2. Биогумус және абсорбент

Биогумус пен абсорбент енгізу қарағаш пен қарағайдың тамырлануына және өсуіне қолайлы әсер етті. Тәжірибелік учаскелердегі тамырлану көрсеткіші бақылау учаскелерінен жоғары болды.

Нәтиже: отырғызу кезінде биогумус қолдану ұсынылды.

3. Қылқанжапырақты және жалпақжапырақты интродуценттер

Сібір шыршасы, тікенді шырша, Энгельман шыршасы және сағақты емен ең жоғары сақталу көрсеткішімен ерекшеленеді. Шырша және балқарағай көгалдандыруда қолдануға ұсынылмайды.

Нәтиже: отырғызу үшін тұрақты интродуценттер ұсынылды.

4. 2010–2022 жылдары отырғызылған дақылдарды мониторингілеу

Әртүрлі жылдары отырғызылған орман дақылдары зерттеліп, өсімдіктердің тамырлануы, сақталуы және өсуі анықталады, өсіру және күтіп-ұстау бойынша ұсынымдар беріледі.

Нәтиже: орман дақылдарын күтіп-ұстау бойынша жыл сайынғы іс-шаралар.

Антропогендік және техногендік факторлардың әсері

2019–2021 жылдар

Тұқымдардың газтөзімділігі

Жоғары газтөзімділік пен сақталуды сібір шыршасы және салбыраған қайың көрсетті. Балқарағай мен сібір пихтасының аккумуляциялық қабілеті өте төмен және ұсынылмайды.

Дендрохронологиялық талдау

Қарапайым қарағайдың радиалды өсімі күн сәулесімен байланысты 10–11 жылдық циклге бағынады. Температура жоғарылаған кезде — өсім азаяды, ГТК жоғарылаған кезде — артады.

Экологиялық тәуекелдер

16 тәуекелдің ішінде ең үлкені — антропогендік әсер салдарынан ағаштардың зақымдануы және сәндік сипатын жоғалтуы. Алайда әрбір тәуекелдің әсері апатты сипатта емес — қарапайым шаралар өздігінен қалпына келуге мүмкіндік береді.

Шаңды ұстау қабілеті

Дақылдардың тығыздығы шаңның шөгуіне айтарлықтай әсер етеді. Сирек дақылдарда шаң тығыз дақылдарға қарағанда 6 есе көп шөгеді — бұл тығыз екпелердің маңыздылығын атап көрсетеді.

Қала маңы ормандарындағы рекреациялық жүктеме

2022–2025 жылдар

32

келуші күніне

3 600

маусым ішінде (90 күн)

10 800

бару жылына

12 960

адам·сағ/га маусым

Қайың жапырақтарының флуктуациялық өзгергіштігін зерттеу: абаттандыру және демалыс аймағын жасағаннан кейін ұйымдастырылмаған жолдармен топырақтың үстіңгі қабатын тапталудан туындаған антропогендік әсердің күшеюі байқалады. Екпелердің тұрақтылығын арттыру үшін орман шаруашылығы шараларын жүзеге асыру ұсынылды.

Орман сайбақтағы аймақтың екпелеріндегі күтім кесулері

2013–2025 жылдар

Жұмыс 2013 жылы «А.Н. Бөкейхан атындағы ҚазОШЗИ» ЖШС қызметкерлерімен басталды. 6 секциядан 6 сынақ учаскесі заложено. Таза салбыраған қайың екпелерінде және вяз бен клен ясенелистный аралас екпелерінде күтім кесулері жүргізілді.

27%

қайың екпелері үшін оңтайлы қарқындылық

34%

вяз-клен аралас екпелері үшін оңтайлы қарқындылық

2020 жылы жаңа тәсілдермен қосымша учаскелер заложено — зарарланған ағаштарды тамырланатын дөңгелектің әр биіктігінде шауып тастау. Бұл әдіс ағаштарды жақсы сақтайды және екпелердің тұрақтылығын арттырады. Ең жоғары тиімділік — 40% қарқындылықта.

Кулисалық ағаш отырғызу тәсілімен орман шаруашылығы іс-шараларын жүргізуге арналған ұсынымдар әзірленуде.

Көпжілдік шөптердің ағаш екпелеріне әсері

2023–2025 жылдар

Көпжілдік шөптерді сепкіш тәжірибелер 2010 жылдан бері жүргізіліп келеді. Топырақ құнарлылығын жақсартуда көпжілдік шөптерге маңызды рөл тиесілі, бұл ағаштардың тіршілік жағдайына, олардың таксациялық көрсеткіштері мен зиянкестермен зақымдануына әсер етуі мүмкін.

Жасанды екпелерді энтомофагтармен байыту үшін нектар тасушыларды өсіру арқылы оларды тарту жолдары сыналуда. Іріктелген тәжірибелік учаскелерде топырақтағы қоректік элементтердің мөлшері, тығыздығы мен ауа өткізгіштігі, энтомофаг жәндіктердің түрлік құрамы, ағаштардың тіршілік жағдайы және зиянкестермен зақымдану деңгейі зерттелуде.